Wat is een tuigboek?

Een tuigboek is een gestructureerd document waarin alle relevante informatie over het tuig van een schip wordt vastgelegd. Het gaat hierbij om het staand want (verstaging, stagen, hanger), het lopend want (vallen, schoten, dirken) en alle bijbehorende verbindingselementen zoals terminals, sluitingen, wartels en spanschroeven.

Het tuigboek beschrijft niet alleen de huidige staat van het tuig, maar documenteert ook de historische gegevens: wanneer onderdelen zijn geplaatst, wanneer ze zijn geïnspecteerd, en wanneer ze zijn vervangen. Het is in feite een onderhoudslogboek specifiek voor het tuig.

Voor schippers die al jaren varen is het concept niet nieuw. Veel ervaren eigenaren hielden al een vorm van tuigadministratie bij, zij het vaak in losse notitieboekjes, spreadsheets of — eerlijk gezegd — vooral in hun hoofd. De formalisering van dit proces is wat het tuigboek tot een verplichting maakt.

De verplichting sinds april 2024

Per april 2024 is het bijhouden van een tuigboek formeel verplicht gesteld voor schepen die vallen onder het Certificaat van Onderzoek (CvO). Dit geldt specifiek voor schepen met staand en lopend want die commercieel worden ingezet, waaronder een groot deel van de bruine vloot.

De verplichting komt voort uit de constatering dat tuigfalen een serieus veiligheidsrisico vormt. Incidenten met brekend want kunnen leiden tot ernstige ongelukken, zowel voor bemanning als voor passagiers. Door het tuigboek verplicht te stellen, beoogt de regelgever dat eigenaren en beheerders structureel aandacht besteden aan de conditie van hun tuig.

Wie valt eronder?

De tuigboekverplichting geldt voor:

Schepen met een Certificaat van Onderzoek (CvO)
Schepen die passagiers vervoeren
Charterschepen met tuig
Schepen in de bruine vloot die commercieel actief zijn

Voor privéschepen zonder CvO is het tuigboek niet wettelijk verplicht, maar het wordt sterk aangeraden. De principes van goed tuigonderhoud gelden immers ongeacht of je schip commercieel vaart.

Wat moet er in het tuigboek staan?

Een volledig tuigboek bevat minimaal de volgende onderdelen:

Basisgegevens van het schip

Naam en registratie van het schip
Type tuig (gaffeltuig, bermuda, schoenertuig, etc.)
Ontwerp- en bouwinformatie voor zover bekend
Datum van eerste certificering

Inventarisatie van het tuig

Een uitgebreide opsomming van alle tuigcomponenten, inclusief:

Masten: materiaal, lengte, diameter, fabrikant indien bekend
Staand want: type draad of staaf, diameter, lengte, terminering
Lopend want: type touw of draad, diameter, functie
Verbindingselementen: toggles, terminals, spanschroeven, sluiting
Blokken en beslag: type, capaciteit, bevestigingswijze

Onderhoudshistorie

Per component dient vastgelegd te worden:

Installatiedatum (of geschatte leeftijd)
Datum en bevindingen van inspecties
Datum en aard van uitgevoerd onderhoud
Vervangingsdata met specificatie van nieuwe onderdelen
Naam van de uitvoerder (bij professioneel onderhoud)

Inspectieverslagen

Datum van inspectie
Wie de inspectie heeft uitgevoerd
Bevindingen per component
Aanbevelingen en geplande acties
Foto's van relevante bevindingen

Hoe houd je het tuigboek bij?

Het bijhouden van een tuigboek hoeft geen dagelijkse bezigheid te zijn, maar vereist wel discipline en systematiek. Hier volgt een praktische aanpak:

Start met een nulmeting

Begin met een volledige inventarisatie van je huidige tuig. Loop elke component langs, documenteer de staat en noteer wat je weet over leeftijd en herkomst. Wees eerlijk: als je niet weet wanneer het staand want is vervangen, noteer dat dan. Beter een eerlijke "onbekend" dan een gok die later tot problemen leidt.

Stel een inspectiekalender op

Plan vaste inspectie-momenten in je jaarkalender:

Voor het seizoen (maart-april): volledige visuele inspectie van het staand want, controle van alle verbindingen, staat van het lopend want
Halverwege het seizoen (juli): tussentijdse controle op slijtage, vooral bij intensief gebruik
Na het seizoen (oktober-november): grondige eindinspectie, inclusief het los nemen van kritische verbindingen voor controle
Vijfjaarlijks: professionele inspectie door een gecertificeerde tuigspecialist

Documenteer consistent

Elk onderhoudmoment, elke inspectie en elke vervanging wordt direct gedocumenteerd. Wacht hier niet mee tot het "rustig" is — dan vergeet je details. Noteer ter plekke:

Wat je hebt gedaan
Wat je hebt aangetroffen
Welke materialen je hebt gebruikt
Foto's van de situatie voor en na

Bewaar documentatie van leveranciers

Certificaten van nieuwe onderdelen, facturen van tuigspecialisten en testresultaten worden als bijlage aan het tuigboek toegevoegd. Denk aan:

Materiaalcertificaten van nieuw want
Perskoppelingscertificaten
Testresultaten van destructieve proeven
Facturen met specificaties

Veelgemaakte fouten

In de praktijk zien we een aantal fouten regelmatig terugkomen bij het bijhouden van het tuigboek:

Te laat beginnen

Veel schippers wachten tot de inspectie in zicht komt. Op dat moment probeer je jaren aan onderhoud te reconstrueren, wat nagenoeg onmogelijk is. Begin vandaag, ook als je tuigboek dan nog onvolledig is.

Geen foto's

Tekst alleen vertelt niet het hele verhaal. Een foto van een verdachte plek op je want is vele malen waardevoller dan de beschrijving "lichte slijtage geconstateerd." Maak het jezelf makkelijk en fotografeer structureel.

Te vaag documenteren

"Want gecontroleerd, ziet er goed uit" is geen bruikbare documentatie. Wees specifiek: welke sectie, welke bevinding, welke actie ondernomen of gepland.

Lopend want vergeten

De focus ligt vaak op het staand want, maar lopend want verdient evenveel aandacht. Versleten vallen of schoten kunnen net zo gevaarlijk zijn als vermoeid staand want.

Het tuigboek bij inspecties

Bij de CvO-inspectie wordt het tuigboek als onderdeel van de beoordeling meegenomen. Inspecteurs letten op:

Volledigheid: zijn alle componenten geïnventariseerd?
Actualiteit: worden inspecties en onderhoud bijgehouden?
Traceerbaarheid: is vast te stellen wanneer onderdelen zijn geplaatst en vervangen?
Opvolging: worden geconstateerde gebreken ook daadwerkelijk verholpen?

Een goed bijgehouden tuigboek versterkt niet alleen je positie bij inspecties, maar geeft je ook zelf meer grip op de veiligheid van je schip. Het is geen administratieve last, maar een instrument dat je helpt om weloverwogen beslissingen te nemen over je tuig.

Digitaal of op papier?

Traditioneel werd het tuigboek op papier bijgehouden, maar steeds meer schippers kiezen voor een digitale oplossing. De voordelen liggen voor de hand:

Foto's direct koppelen aan componenten
Herinneringen instellen voor periodieke inspecties
Altijd toegankelijk, ook als je niet aan boord bent
Geen risico op verlies door waterschade of brand
Eenvoudig delen met inspecteurs of tuigspecialisten

Het maakt uiteindelijk niet uit welk medium je kiest, zolang het tuigboek maar compleet, actueel en toegankelijk is. Sommige schippers combineren beide: een digitaal systeem als primaire bron, met een papieren samenvatting aan boord.

Praktische tips

Tot slot een aantal praktische tips voor het dagelijks bijhouden van je tuigboek:

Maak er een gewoonte van. Koppel het documenteren aan bestaande routines, bijvoorbeeld na elke zeildag een korte check noteren.
Betrek je bemanning. Meerdere ogen zien meer. Laat bemanningsleden bevindingen melden en documenteer deze.
Houd een vervangingsschema aan. Staand want heeft een beperkte levensduur, ongeacht hoe het eruitziet. Draadwant wordt doorgaans na 10-15 jaar vervangen, afhankelijk van gebruik en materiaal.
Laat professioneel inspecteren. Een jaarlijkse visuele inspectie doe je zelf, maar schakel periodiek een specialist in voor een grondige beoordeling.
Begin vandaag. Het beste moment om te starten met je tuigboek was jaren geleden. Het op een na beste moment is nu.

Het tuigboek bijhouden is geen doel op zich, maar een middel om je tuig veilig en betrouwbaar te houden. Met een systematische aanpak en consistente discipline wordt het een vanzelfsprekend onderdeel van je scheepsbeheer.

Tuigboek Bijhouden: Alles Wat Je Moet Weten als Schipper